Obywatelska Koalicja „Tytoń albo Zdrowie”

Obywatelska Koalicja „Tytoń albo Zdrowie” powstała w maju 2003 roku. Utworzyło ją 8 organizacji pozarządowych, które przez wiele lat współpracowały ze sobą, prowadząc działania na rzecz ograniczenia palenia w Polsce:
• Fundacja „Oddech Nadziei” z Bydgoszczy,
• Fundacja „Promocja Zdrowia” z Warszawy,
• Stowarzyszenie „Sport Dzieci i Młodzieży” z Warszawy,
• Stowarzyszenie „Zdrowie i My” z Warszawy,
• Stowarzyszenie „Ciechanowskie Konsorcjum Zdrowia” z Ciechanowa,
• Stowarzyszenie na Rzecz Dzieciństwa Wolnego od Tytoniu z Warszawy,
• Towarzystwo Profilaktyki i Przeciwdziałania Uzależnieniom z Torunia,
Związek Harcerstwa Polskiego.

Koalicję utworzono w odpowiedzi na planowane przystąpienie Polski do Unii Europejskiej, w celu umożliwienia poszczególnym polskim organizacjom pozarządowym zaangażowanym w działania na rzecz ograniczenia palenia tytoniu korzystania z doświadczeń sieci podobnych struktur z całej Europy (Europejskiej Sieci na Rzecz Ograniczania Palenia Tytoniu – European Network for Smoking Prevention (ENSP). Inauguracja tego wydarzenia (wejścia Koalicji do ENSP w czerwcu 2003) została przypieczętowana rok później przy okazji dorocznego spotkania wszystkich członków ENSP, które odbyło się w dniach 6-9 maja 2004roku w Krakowie, a więc kilka dni po wejściu Polski do Unii Europejskiej (1 maja 2004 r.). W kolejnych latach Koalicja została powiększona o kolejne organizacje pozarządowe.

Na czele Koalicji stoi Przewodniczący – obecnie Krzysztof Przewoźniak, dyrektor ds. nauki w Fundacji „Promocja Zdrowia”. Jego poprzednikami byli dr Janina Fetlińska, Senator RP oraz ksiądz prof. Romuald Jaworski, prezes Centrum Psychologiczno-Pastoralnego „Metanoia” z Połocka. Honorowym Przewodniczącym Koalicji jest jej inicjator – prof. Witold Zatoński.

Głównym celem Koalicji jest tworzenie warunków dla prawidłowego funkcjonowania Ustawy sejmowej z dnia 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych. W tym celu Koalicja wspiera tworzenie interdyscyplinarnej sieci lekarzy ogólnych i specjalistów, pedagogów, dziennikarzy, polityków oraz specjalistów z innych dziedzin, nastawionej na aktywne uczestnictwo w edukacji antytytoniowej; stara się zbudować system wymiany oraz rozprzestrzeniania informacji i doświadczeń dotyczących zdrowotnych konsekwencji palenia oraz obecnych działań mających na celu ograniczanie tego problemu. Każdego roku Koalicja organizuje ogólnopolską Konferencję Naukową im. Prof. Franciszka Venuleta „Tytoń albo Zdrowie”, która pełni rolę forum dyskusji i wymiany doświadczeń dla wszystkich podmiotów z całego kraju zaangażowanych w problem palenia tytoniu.

Przedmiotem zainteresowania Koalicji jest także współpraca międzynarodowa, przede wszystkim z państwami Unii Europejskiej i byłego Związku Radzieckiego.

W Polsce, Koalicja stanowi fundament ruchu na rzecz ograniczenia palenia tytoniu. Bazą i zarazem podstawowym narzędziem dla tego ruchu jest Ustawa o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych z 1995 r. Na mocy tego aktu wprowadzono między innymi zakaz palenia w miejscach publicznych (poza wyznaczonymi miejscami). W latach 90-tych Ustawa stanowiła jeden z najbardziej postępowych aktów prawnych w tej kwestii na świecie. Od tamtego czasu minęło jednak niemalże 15 lat, a w tym czasie Polska utraciła pozycję lidera. Rozwiązanie tego problemu stało się priorytetem Koalicji na kolejne lata, zwłaszcza wobec faktu ratyfikowania przez Polskę w 2006 r. Ramowej Konwencji Światowej Organizacji Zdrowia o Ograniczaniu Użycia Tytoniu.

W ostatnich latach działania Koalicji skupione są przede wszystkim na budowaniu podstaw do wprowadzenia pełnego zakazu palenia w miejscach publicznych w Polsce.

Wszystkie te działania przygotowawcze miały na celu doprowadzenie do opracowania projektu nowelizacji ustawy (przy wsparciu środowiska naukowego i medycznego) wprowadzającej w Polsce jasny i bezwzględny zakaz palenia we wszystkich miejscach publicznych, a w szczególności w miejscu pracy. Ich celem było także stworzenie podstaw do skutecznego przeprowadzenia procesu legislacyjnego i zbudowania właściwego klimatu społecznego wokół tego tematu.

Punktem kulminacyjnym działań Koalicji było zebranie grupy ekspertów skupionej wokół jednego z Koalicjantów – prof. Jacka Jessema (Pomorskie Towarzystwo Przeciwtytoniowe) złożonej między innymi z prof. Witolda Zatońskiego, prof. Krzysztofa Narkiewicza, dr Tomasza Zdrojewskiego, która podjęła się prac nad projektem nowelizacji wprowadzającej całkowity zakaz palenia w miejscach publicznych. Koalicja ogłosiła go na konferencji prasowej (7 września 2006 r.) i 27 września 2006 r. przekazała parlamentarzystom jako podstawę inicjatywy poselskiej. 7 grudnia 2007 r. projekt ustawy trafił oficjalnie do prac w Sejmowej Komisji Zdrowia.

Od tego momentu głównym zadaniem Koalicji, poza udziałem w pracach Komisji Sejmowej nad projektem nowelizacji Ustawy, było poszerzanie kręgu sprzymierzeńców niezbędnych dla zbudowania poparcia dla przyszłej Ustawy i skutecznego jej wdrożenia. W związku z tym Koalicja postanowiła pozyskać w pierwszej kolejności osoby znane, dlatego zaprosiła kilka popularnych postaci publicznych do pozowania dozdjęć wyrażających poparcie dla nowelizacji ustawy (maj 2007). Kolejnym etapem było włączenie do działania środowiska naukowego poprzez skłonienie uczestników X Konferencji Naukowej im. Prof F. Venuleta do podpisania Listu popracia skierowanego do Sejmu RP (1 sierpnia 2008).

W związku z zintensyfikowaniem prac nad uchwaleniem nowelizacji przez polski parlament na początku 2010 roku, Koalicja wzmocniła działania na rzecz wprowadzenia w Polsce całkowitego zakazu palenia w miejscach publicznych. Przedstawiciele Koalicji wraz z zaproszonymi ekspertami odbyli spotkania z reprezentantami wszystkich klubów parlamentarnych, przekonując ich do wsparcia projektu w jego najbardziej restrykcyjnej formie. Reprezentanci Koalicji uczestniczyli we wszystkich posiedzeniach Komisji Zdrowia polskiego parlamentu, które poświęcone były debacie nad finalnym kształtem nowelizacji, prezentując członkom komisji dane naukowe potwierdzające korzyści wynikające z przyjęcia zakazu. Ponadto, Koalicja przeprowadziła kampanię mającą na celu dotarcie do jak najszerszego grona ekspertów i polityków oraz głównych mediów w Polsce. Przygotowany przez Koalicję list otwarty, w którym zawarty był apel o uchwalenie całkowitego zakazu palenia we wszystkich miejscach publicznych został podpisany przez 80 wybitnych przedstawicieli środowiska medycznego oraz 96 organizacji pozarządowych. Apel poparło także 9 najważniejszych organizacji medycznych oraz 5 byłych ministrów zdrowia. Przygotowany przez Koalicję list podpisało 36 organizacji międzynarodowych, które w swoim imieniu przesłały apel do najważniejszych polityków w Polsce (Prezydenta RP, Prezesa Rady Ministrów, Marszałka Sejmu oraz Ministra Zdrowia). Ostatecznie, nowelizacja ograniczająca palenie w miejscach publicznych została uchwalona 8 kwietnia, a weszła w życie 15 listopada 2010 r. Choć parlamentarzyści nie zdecydowali się na wprowadzenie całkowitego zakazu palenia w miejscach publicznych, nowe przepisy znacznie wzmacniają ochronę niepalących przed dymem tytoniowym i cieszą się poparciem ogromnej większości Polaków, także znacznej części osób palących.

Zadaniem Koalicji na najbliższe lata będzie monitorowanie skutków wejścia w życie nowelizacji Ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych oraz budowanie wsparcia dla kolejnej nowelizacji, która całkowicie wyprowadzi palenie tytoniu z przestrzeni publicznej.

Honorowy przewodniczący
• prof. dr hab. med. Witold Zatoński
Przewodniczący
• Krzysztof Przewoźniak
Wiceprzewodniczący
• Magdalena Petryniak
• Małgorzata Zagroba
Członkowie
• Fundacja Oddech Nadziei z Bydgoszczy
• Stowarzyszenie Ciechanowskie Konsorcjum Zdrowia
• Towarzystwo Profilaktyki i Przeciwdziałania Uzależnieniom z Torunia
• Stowarzyszenie Sport Dzieci i Młodzieży z Warszawy
• Stowarzyszenie Zdrowie i My z Warszawy
• Fundacja Promocja Zdrowia z Warszawy
• Fundacja Zdrowe Miasto z Chojnic
• Pomorskie Towarzystwo Przeciwtytoniowe z Gdańska
• Stowarzyszenie Manko z Krakowa
• Stowarzyszenie Psychologów Chrześcijańskich z Warszawy
• Centrum Psychologiczno-Pastoralne Metanoia z Płocka
• Fundacja Laboratorium Reportażu z Warszawy
• Związek Harcerstwa Polskiego
• Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej
• Polskie Towarzystwo Programów Zdrowotnych z Gdańska
• Federacja Pacjentów Polskich